bilgi@afyonvagonbakim.gov.tr

0 (272) 213 76 21

0 (272) 215 30 99

LOKOMOTİF VE VAGON FRENLERİNİN İŞLETMEDE KULLANILMASINA VE BAKIMA DAİR TALİMATNAME

(İ. Encümeninin 25.09.938 T.ve309 S.Kararı ile kabul edilmiştir.)

FASIL – 1

Lokomotif, Tender ve Vagon Frenlerinin İşletmede Tabi Bulundukları

Tecrübe, Yoklama ve Muayene Müddetleri

  • Umumi hükümler

Madde 1- Muzayyak hava frenlerinin işletmede tecrübe, yoklama ve muayene işleri 3 kısma ayrılmıştır.

  • Fren tecrübeleri,
  • Fren yoklamaları,
  • Fren ara muayeneleri.
  1. Fıkrasında zikredilen fren tecrübeleri:

Lokomotif, Tender ve katarların fren tecrübeleri 2 ve 3’nücü fasıldaki talimata göre yapılır.

  1. Fıkrasında zikredilen yoklamalar:

Revizörler tarafından 4 ve 5 inci fasıldaki ahkâma göre yapılır

  1. Fıkrasında zikredilen ara muayene işleri:

Yalnız lokomotif ve Tender ve yük vagonlarına şamil olmak üzere 6 ve 7’inci fasıldaki ahkâma göre yapılır.

B – Fren yoklamaları ve bunlar hakkında mevzu müddetler

Madde 2- Her hareketten evvel katarların 3’üncü fasıldaki talimata göre yapılan fren tecrübelerinde tezahür etmiyen noksanlarının tesbit ve izalesi için yapılan yolcu ve yük vagonlarının fren yoklamalarının katar fren tecrübeleri ile doğrudan doğruya bir alâkası olmayıp bu yoklamalar için 4 ve 5 inci fasıldaki ahkâm muteberdir.

  1. Yolcu vagonlarının fren yoklamaları:

Teşkilât istasyonlarından azami 4’der haftalık fasılalarla yolcu Vagonlanının 4’üncü fasıl hükümlerine göre revizörler tarafından fren yoklamaları yapılır.

Alâkadar depolar yapılacak yoklamaları katar No.sı ve tarihini müş’ir bir iş plânı yaparak yoklamaya girecek vagonları birer sıra ve intizam altına almaya mecburdurlar. Bu planlar bir nüshası Cer Reisliğine gönderilmek öbür nüshası Cer Başmüfettişliğinde kalmak üzere iki nüsha olarak tanzim edilir.

Yapılan yoklamalarla bunlarda tezahür eden noksanlar hakkında revizörler tarafından bir defter tutulacaktır.

  1. Yük vagonlarının fren yoklamaları:

Ara muayenesi yapılan yerlere gelen yük ve muhtelit kararları                                                                                                                             istasiyonlara girer girmez her gün 5’inci fasıldaki talimat ahkâmına göre revizörler tarafından yoklanır. Bu yoklamalar münhasıran yük vagonlarının ara muayenesi ile muvazzaf depoların bulunduğu istasyonlarda yapılır.

Atölyelerden umumi tamir gördüğünden beri 21 aydan fazla zaman geçmiş ve henüz fren ara muayenesi yapılmamış olan yük vagonlarının üzerine “Fren bozuktur yaftası yapıştırılarak bunlar tahliye edilir edilmez zikredilen depolara sevkedilir.

 

 

C – Ara fren muayene mühletleri

Madde 3– Ara muayeneleri aşağıda yazılı mühletlere tâbidir:

a .Lokomotif ve Tenderler:

Bütün Lokomotif ve Tenderler 6 ayda bir defa ara muayenesine tâbidir. Cer Reisliği bu mühleti 3 ay temdide selâhiyettardır. Bu işler bunları yapmağa salâhiyettar depolar tarafından yapılır. Bu muayene için 6 ıncı fasıldaki talimat ahkâmı muteberdir.

  1. Yük vagonları:

Yük vagonları atölyelerden umumi tamirden çıkıştan itibaren                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               18’inci ve 21’inci aylar zarfında 7’inci fasla göre ara muayenesine tâbidir. Bu muayene yük vagonlarının ara muayenesi ile muvazzaf depolar tarafından yapılır.

D – Ara muayene tarihlerinin yazılış tarzı:

Madde 4– Ara muayeneleri aşağıdaki şartlara göre edavat üzerine yazılır.

  1. Lokomotif ve Tenderler:

Her yapılan ara muayenesinin tarihi ve muayeneyi yapan deponun ismi aşağıdaki tarzda ve sarı renk yağlıboya ile makine üzerine yazılır.

Meselâ :             24. 10. 936            Ankara

  1. b. Yük vagonları:

Yapılan ara muayenesinin tarihi aynen yukarıdaki tarzda ve fakat fren silindirlerinin üzerine yine sarı renk yağlı boya ile yazılır.

               E – Muayene Mühletlerinin Kontrolü:

Madde 5– Bilimum muayeneler aşağıdaki fıkralara göre kontrol edilir.

  1. Lokomotif ve Tenderler:

Muayene mühletlerinin hululünü depo şefleri kontrol eder.

Her yapılan ara muayenesi tarih ve Lokomotif No. Sile Cer Başmüfettişliğine ve Cer Başmüfettişliği tarafından günü gününe Cer Reisliğine bildirilir.

  1. Yük vagonları:

Atelyeden umumi tamirden çıkıştan itibaren 18’inci ilâ 21’inci Aylar zarfında ara muayenesi yapmaya selâhiyattar depolara gelen yük vagonlarının ara muayeneleri yapılır. Atölyelerden umumi tamir gördüğünden beri 21 aydan fazla zaman geçmiş ve ara muayenesi görmemiş vagonlar üzerine “Fren bozuktur„ yaftası yapıştırılarak tahliye edilir edilmez hemen bu depolara sevk edilir.

FASIL – 2

Lokomotif Frenlerinin Hareketten Evvel

Tecrübesi

Madde 6– Lokomotif depodan çıkmadan evvel:

A– Ateşçi:

Hava pompasını yağladıktan sonra ana hazinesindeki su tahliye musluğu ile ana borusu üzerindeki su çantası tahliye musluğunu kapar.

İhtiyaca göre fren çubuklarının pernoları da yağlanır.

B– Makinist:

Frenleri aşağıda tarif edilen tarzda muayene eder.

  • Makinist musluğu doldurma vaziyetine getirilir.
  • Hava pompasına yavaşça yol verilir.

3- Ana haznesi ve kondüvit manometrelerinin müsavi bir yükseliş gösterip göstermedikleri, tazyik 5 atmosfere gelene kadar, tetkik edilir.

4- Makinist musluğu hareket vaziyetine getirilir ve ana hazinesinin tazyiki 8 atmosfere kadar yükseltilir.

5- Kondüvitteki tazyik 5 atmosferi aştığı takdirde kondüvit tazyik nazımı ayar edilir. Ana hazinesindeki tazyik 8 atmosferi aştığı takdirde pompa nazımı ayar edilir.

6- Pompa durdurulur. Makinist musluğu inkıta vaziyetine getirilir.

7- Bu vazi’yette ana hazine ve kondüvit manometrelerinin hava kaçıntısı gösterip göstermedikleri tetkik edilir. (İşletme için 5 dakikada azami 0,3 atmosfer tazyik ziyana müsaade vardır).

8- Kondüvit –eğer icap ediyorsa– 5 atmosfer tazyikle doldurul-duktan sonra hafif –kondüvitten 0,5 atmosfer hava bırakılarak- bir fren yapılarak musluk kolu inkıta vazi’yetinde bırakılır.

9-  Sobaların iyice sıkıp sıkmadıkları çekiçle muayene edilir.

10- Fren pistonunun hareket seyrinin aşağıda yazılı miktarlara                   uygun olup olmadığı yoklanır:

Kısa seyirli Lokomotif fren silindirlerinde 70-100 mm

Uzun   „        „              „          „             70-130   „

Tender fren silindirlerinde         „            100-150  „

Silindir seyirlerinin vasati miktarları aşmamasına azami itina lâzımdır.

11- Frenler gevşetilir ve bütün sobaların gevşeyip              gevşemedikleri ve pistonun tekrar geri gidip gitmediği yoklanır.

12-          Yardımcı fren musluğu ile fren yapılarak emniyet ventilinin azami tazyikte açılıp açılmadığı yoklanılır. Bu azami tazyik her emniyet ventili üzerinde mevcut ufak bir etiket üzerine yazılıdır.

13-  Yukarıda 3 ilâ 12’inci fıkralarda yazılı muayeneler neticesinde görülen kusurların bizzat makinist tarafından izalesi kabil olmazsa keyfiyet tamirat cetvellerine yazılır.

14-  Fıkra 13 mucibinde depoya bildirilmiş olan kusur ve noksanların izale ve ikmal edilip edilmediğini makinistler kontrol eder.

FASIL – 3

Lokomotifin Katara Yanaştığı Zaman Yapılacak Olan

 Katar Fren Tecrübeleri

Umumi hükümler

Madde 7–

1– Seferden evvel yapılan bu tecrübeler muzayyak havanın katar nihayetine varıp varmadığı ve frenlerin muntazam sıkıp gevşemeleri bakımından yapılır.

2– Bu tecrübeler iki sınıfa ayrılır:

a– Tam fren tecrübesi: Bununla katarın bütün frenlerinin çalışıp çalışmadıkları tecrübe edilir.

b- Basitleştirilmiş fren tecrübesi: Bununla yalnız katarın son vagonunun freninin çalışıp çalışmadığı tecrübe edilir.

3– Yolcu katarlarının fren tecrübeleri Şeftren ve bulunduğu takdirde Gardvagonla beraber ve yük katarlarının ki Şerften ve trene refakat eden yağcı tarafından yapılır.

4- Lokomotif frenlerinin depodan çıkmadan evvel makinist tarafından 2’inci fasıldaki ahkâma göre tecrübesi yapılır.

5- Tecrübelere başlanmadan evvel valf kollarının katarın nev’ine ve yük vagonları hamule kollarının vagonların hamulelerine uygun vaziyette olup olmadıkları gözden geçirilir. (eğer bir yük vagonunun hamule ve darası mecmuu hamule plâkasının alt rakkamına müsavi veya bundan daha büyükse hamule kolu plâkanın sağ tarafındaki rakam üzerine yani “Dolu” vaziyetine getirilir. Boş vagonlarda veya hamule ve dara mecmuunun alttaki rakamdan az bulunduğu ahvalde hamule kolu sol taraftaki rakam üzerine yani “Boş” vaziyetine getirilir. Hamule kolunun vaziyetine göre sağ veya sol rakam vagonun dolu veya boş vaziyetlerindeki fren sıkletini gösterir ve katarın fren sıkleti hesabına da bu rakam girer).

Tam Fren Tecrübesi
Madde 8-

1-  Tam fren tecrübesi katarın teşkil edildiği istasyonda yapılır.

2- Tecrübeyi yapan memur ilk önce bütün frenlerin gevşek vaziyette olup olmadıklarını yoklar. Frenler gevşek değilse evvel emirde ana borusu doldurularak katarın bütün frenleri gevşetilir. Frenlerden her hangi biri buna rağmen gevşemezse bu fren iptal edilmek suretiyle ve boşaltma ventili halkası çekilerek tahliye edilir. Makinist musluğu vasıtasıyla gevşetilmeden bir fren iptal edilir ve açık bırakılamaz.

3- Bu işler bitince fren tecrübesini yapan memur trenin nihayetinden “Fren yap” işaretini verir.

4- Bu işaret üzerine ana borusundan azamî 0,5 atmosfer hava bırakmak suretiyle bir fren yapılır

5- Tecrübe memuru treni dolaşarak bütün saboların sıkıp sıkmadığını yoklar sıkmamış frenler bulunursa sebebi araştırılır. Ve icap ederse tecrübe tekrar edilir.

Bir frende iptalini icap ettiren bir arıza varsa bu freni hamil vagona “Fren bozuktur” yaftası yapıştırılacaktır.

Bir fren yavaş çalıştığı veya sıkıldıktan sonra kendi kendine gevşediği takdirde vagona yine “Fren bozuktur” yaftası yapıştırılır, ancak bu vagonun freni iptal edilmeyerek sadece katarın fren sıklet hesabına katılmaz.

6- Tecrübeyi yapan memur trenin nihayetine gelince “Fren gevşet” işaretini verir.

7- Bundan sonra makinist musluğu seri fren vaziyetine getirilerek ana borusu boşaltılır ve yolcu frenlerinin seri fren tertibatı hareket ettirilir.

Bunun üzerine yapılacak gevşetme hareketi makinist musluğu doldurma vaziyetine süratle getirilerek ana borusuna kuvvetli bir hava dalgası sevk edilmek süretiyle yapılır. Musluk kolu bu vaziyetinde birkaç saniye bırakıldıktan sonra manometre müşahede altında bulundurulmak sureti ile yavaş yavaş hareket vaziyetine alınır. Bu esnada ana borusu tazyikının 5 atmosferden aşağı düşürülmemesine ve kol hareket vaziyetine alınarak bu tazyikın 5,1–5,2 atmosfer üzerinde bulunmasına dikkat edilmelidir. Bu tazyikın artık düşmediği bir zamanda musluk hareket vaziyeti üzerine getirilir.

Ana borusunda normal tazyiki muhafaza etmek mümkün olmadığı takdirde katar freninin hava kaçırdığı anlaşılacağından bu arıza sebebinin hareketten evvel bulunup izale edilmesi lâzımdır.

8- Bundan sonra tren nihayetinde bulunan memur son vagonun da frenin gevşediğini gördükten sonra trenin başına doğru yürüyerek bütün diğer frenlerin de gevşek vaziyette olup olmadıklarını muayene eder.

Makinist musluğu ile gevşetilmeyen bir frenin iptal edildikten sonra boşaltma ventili vasıtası ile havasının boşaltılması lâzımdır.

Makinist musluğu ile gevşemeyen bir frenin iptal edilecek yerde boşaltma ventili vasıtası ile tahliyesine yardım etmek ve böylece bunun iptalini mucib arızanın görülmemesine sebebiyet vermek yasaktır.

9- Makinist musluğu ile irtibatı olan bütün frenlerin gevşedikleri anlaşıldıktan sonra tecrübe sona ermiş sayılır.

Tecrübeyi yapan memur makiniste ve icabında şeftrene “frenler muntazam” haberini verir.

Fren tecrübesinin yapıldığına dair makinist ve şef tren föydömarşa imza koyarlar.

10- Şeftren bu haberi aldıktan sonra hareket memurunu da keyfiyetten haberdar eder.

11-  Makinist “frenler muntazam” haberini almadan önce hareket emrini almış bulunsa bile hareket edemez.

               Basit Fren Tecrübesi

Madde 9-

1- Basit fren tecrübesi yalnız son hava frenli vagonla katara sonradan ilave edilen vagon frenlerini muayeneye münhasırdır.

  • Basit fren tecrübesi aşağıdaki ahvalde yapılır.

a- Ranfor makineleri de dahil olmak üzere katarı çeken lokomotiflerin katardan ayrıldığına veya fren hortumlarının  çözülüp tekrar takıldığında,

b- Katardan bir veya müteaddid vagonların çıkarıldığı veya herhangi bir sebep den dolayı arada bulunan bir ana borusu kapama musluğunun muvakkaten kapandığı ahvalde,

  • Trene yeni bir vagon ilâve edildiği zamanlarda.

3- Tam fren tecrübesinde muteber olan kayidler aşağıda sair tarzda takayyüdat bulunmadıkça basit fren tecrübesi için de muteberdir.

4- Basit fren tecrübesinde tecrübeyi yapan memur katarın bütün frenlerinin gevşek vaz’iyette olduklarını tesbit ettikten sonra “Fren yap„ işaretini verir.

5- Makinist ana borusu tazyikini azami 0,5 atmosfer alçatmak sureti ile bir fren yaparak musluk kolunu intika vaz’iyetinde bırakar.

Tecrübeyi yapan memur trenin son vagon ile bilâhare ilâve edilen vagonların frenlerinin tutup tutmadığını gözden geçirir. Frenler tutmuşsa “Fren gevşet„ işaretini verir.

6- Makinist frenleri gevşettikten sonra tecrübeyi yapan memuru 5’inci fıkrada zikredilen vagonların frenlerinin gevşeyip gevşemediklerini muayene eder. Bu suretle basitleştirilmiş katar fren tecrübesi nihayet bulur.

7- “Fren muntazam” haberi tam fren tecrübesinde olduğu gibi şeftren tarafından makiniste ve hareket memuruna bildirilir. Makinist “Frenler muntazam” haberini almadan önce hareket emrini almış olsa bile hareket edemez.

8- Katar yeniden ilave edilen vagonlar ön tarafa takılmışsa fren tecrübesini daima şeftren yapar. Bununla beraber trenin son vagonunun fren tecrübesi yine trenin sonunda bulunan Gardvagona ait kalır.

Ara istasyonlarda yağcı fren tecrübelerine iştirak etmekle beraber föydömarşı imza etmez. Katarın nihayetinden “Fren muntazam” işaretini vermesi icabında fren tecrübesinde dolayı kendisine mesuliyet terettübüne kâfidir.

Katar Fren Tecrübesinden Sarfınazar Edilmesi
Madde 10-

Katar fren tecrübesinden ancak trenin sonundaki vagonun veya sondan bir kısmının bırakıldığı ahvalde sarfınazar edilebilir.

Fren Tecrübe İşaretleri
Madde 11-

Fren tecrübe işaretleri hava frenile müechhez katarların fren tecrübeleri yapılırken kullanılır. Bu işaretler gündüz elle gece fenerle verilir.

 

 

 

 

 

a – “Fren Yap” işareti

 

Gündüz

  Gece
İki eli baş üzerinde ve aşağıdaki şekilde gösterilen istikamette hareket ettirmekle verilir     

  El freni sağ elde tutularak aşağıda şekilde gösterilen istikamette vücuttan dışarı ve aşağıdan yukarı doğru bir yarım daire çizilmek ve yukarıdan aşağı çabukça indirmek suretile verilir.

 

 

 

 

 

 

 

 

b – “Fren gevşet” işareti

 

Gündüz

  Gece
Bir el baş üzerinde ve aşağıda şekilde gösterilen istikamet-lerde hareket ettirilmek sureti ile verilir.   El feneri baş üzerinde ve aşağıdaki şekilde görülen istikametlerde hareket ettirilmek suretile verilir.

 

 

 

 

 

 

c– “Fren muntazam” işareti

 

Gündüz

  Gece
Bir el yukarı kaldırılmak sureti ile verilir.   El feneri amudî olarak yukarı kaldırılmak suretile verilir.

 

 

 

a, b ve c’ ye ait mülâhazat:

               Uzun trenlerde ve kurblarda bulunduğu zaman işaretlerin görülmesini ve naklini mümkün kılacak tedbirler alınmalıdır. İşaret nakli işine trende bulunan diğer memurların iştirak etmeleri lâzımdır.

Üzeri kapalı veya kalabalık peronlarda fren tecrübesini yapan memur makinist veya ateşçi tarafından iyice görülebilecek yerde durmalıdır.

FASIL – 4

Yolcu Vagonlarının Ait Oldukları İstasyonlarda

Yapılacak Olan Aylık Fren Yoklamaları

               Madde 12– Yolcu vagonlarının fren cihazlarının ait bulundukları istasyonlardaki revizörler tarafından en geç 4 haftada bir yoklamaya tabi tutulmaları lazımdır.

Bu yoklamaların mümkün mertebe sair revizyon işleriyle birleştirilmesi ve bu işi revizörlerin depolar tarafından yapılan bir plân dahilinde ifa etmeleri lâzımdır.

Bu tecrübeler için trenin ana borusu araya bir tecrübe musluğu konmak suretile sabit tecrübe tesisatına bağlanır.

Yolcu vagonlarının fren yoklaması için sabit tecrübe tesisatı yerine bir lokomotif de kullanılabilir:

Madde 13– Tren tesisata bağlandıktan sonra 5 atmosfer muzayyak hava ile doldurulur.

Bu yoklamada “Fren bozuktur” yaftası olmayan bütün vagonların Triplvalf üzerindeki kapama muslukları açılır.

Bundan sonra hava kaçıntılarını tespit etmek üzere tecrübe musluk kolu inkıta vaziyetine getirilir ve manometre ibresi tetkik edilir. Eğer tazyik bir dakikada 1/4 atmosferden fazla düşecek olursa hava kaçırma âmilleri aranır ve izale edilir.

Eğer fren yoklaması lokomotifle yapılıyorsa tren 5 atmosfer hava ile doldurulduktan sonra lokomotifle birinci vagon arasındaki hava kapama musluğu kapatılarak hava kaçıntıları furgondaki manometre vasıtasıyla tespit edilir.

Bu muayene yapılarak arıza âmilleri bertaraf edildikten sonra tren tekrar 5 atmosferle doldurularak 0,5 atmosferlik bir fren yapılır. Ve tazyik nazımı 4,5 atmosfere ayarlandıktan sonra musluk kolu hareket vaziyetine alınır.

Bunun üzerine fren echizesi muayene edilir. Piston seyirleri yoklanır. Ayarları bozuk olanlar ayarlanır (piston seyri regülatörsüz vagonlarda 100-150 mm, regülatörlü vagonlarda 115-135 mm’dir). Ve kendiliğinden gevşeyen frenlerin hemen islâhı mümkün  olmazsa “Bozuk” olarak yaftalanır.

Yoklama nihayetinde fren echizesi tekrar muzayyak hava ile doldurularak bütün frenlerin gevşeyip gevşemedikleri gözden geçirilir.

Madde 14- Yapılan yoklamalar hakkında revizörler tarafından muhtasaran kayıt tutulur. Bu kayıtlarda tren ve vagon No. sı, yoklama tarihi (gün, saat ve dakika), yoklamadan mes’ul revizörün ismi ve yoklamada tespit edilen arızalar mezkûr bulunmalıdır.

Madde 15- Bir yolcu fren yoklaması trenin hareketinden kısa bir müddet evvel bitmiş ve harekete kadar kompozisyonda bir değişiklik yapılmamışsa bu yoklama ayni zamanda bu trenin fren tecrübesi addedilir.

FASIL – 5

Yük Vagonlarının Tecrübe İstasyonlarında

 Yapılan Yoklamaları

Madde 16- Yük vagonlarının fren yoklamaları Umum Müdürlük tarafından tespit ve tayin edilen istasiyonlarda yapılır. Bu istasyonlarda yalnız gelen trenlere şamil olan bu yoklamaya tren istasyona girince başlanır. Bu tren No.ları revizörlerin hizmet plânlarında yazılı olmalıdır.

Fren yoklamasının yapılmasına imkân vermiyecek kadar uzun taahhurlar hakkında istasiyon memuru ve fren yoklamasını yapacak olan memur tarafından bir zabıt varakası tanzim edilir.

 

               Fren yoklaması

Madde 17-

Trenin ana borusu sabit fren tecrübe tesisatına bağlanarak fren echizesi 5 atmosferlik hava ile doldurulur. Fren tecrübe musluk nazımının da bu 5 atmosfere ayarlanması lâzımdır. Yoklamayı yapan revizörün muavini bulunuyorsa trenin üçde ikisi revizör ve üçde biri muavin tarafından yoklanır. Bu halde tecrübe musluğu münhasıran revizör tarafından kullanılır.

Revizörün yardımcısı trenin başından itibaren nihayetine doğru treni yoklıyarak freni bozuk olarak işareti vagonlardan madasının frenlerinin açık ve sabolarının gevşek vaziyette olup olmadığını gözden geçirir,

Muavin trenin nihayetine gelince fren işareti verir. Revizör yardımcının bu işareti üzerine fren yapmadan önce evvelâ musluk kolunu inkita vaziyetine getirerek trende şayanı ehemmiyet miktarda hava zayiatı olup olmadığına emniyet getirir.

Eğer bu zayiat mikdarı 100 dingilli bir trende 1 dakikada bir çeyrek atmosferi aşıyorsa trende ehemmiyetli hava kaçıran yerler bulunduğu anlaşılacağından evvelâ bu arızayı ortadan kaldırmak lâzımgelir. Bunun üzerine revizör muavine bir dikkat işareti vererek her ikisi de trenin kendilerine ait olan kısmını gözden geçirip arıza yerlerini tespit ve bunları izale ederler.

Trende ehemmiyetli hava kaçıntısı sabit olmazsa revizör kondüvitten 0,5 atmosfer tahliye ve ayar nazımını 4,5 atmosfere ayarladıktan sonra musluk kolunu hareket vaziyetine getirir. Musluk kolu bu vaziyette iken revizör ve muavini frenleri açık olan bütün vagonları gözden geçirerek saboların sıkıp sıkmadığını ve piston seyirlerinin talimata uygun olup olmadığını kontrol ederler. Bu vaziyette fren pistonlarından biri tekrar gevşediği takdirde fren silindirindeki triplvalf ve pürjör ventili ile üzerindeki irtibat civataları sıkılmak suretiyle arızanın izalesine çalışılmalıdır.

Bu arızaların izalesinden sonra ilk yoklamada kendi kendine gevşeyen frenlerin yeniden yoklamasını yapmak için tren tekrar doldurulur ve hafif bir fren yapılarak mevzuubahis vagonlar yeniden yoklanır ve aynı zamanda bütün vagonların hamule ayar kolları “Boş” vaziyetine getirilir.

Bunun üzerine revizör tam bir fren yapar yani ana borusu tazyiki 3,5 atmosfere düşürülür ve tecrübe musluğunun kolu ikita vaziyetinde bırakılarak revizörle muavini kendilerine ait kısmı muayeneye başlarlar. Bu muayene esnasında bir vagonun hamule kolu bir defalık “Dolu” vaziyetine alınarak dolu olan vagonlar da bu vaziyette bırakılır.

Boş olan vagonlarda ise hamule kolu “Dolu” üzerine alınınca B höcresindeki havanın dışarı çıktığı işitildiği ve bu esnada çift höcre pistonu veya munzam fren silindiri pistonu çekildiği takdirde tekrar eski “Boş” vaziyetlerine iade edilir.

Bu yoklamanın yapılmasından ve bozuk frenlerin tespitinden sonra fren echizesi tekrar 5 atmosfer muzayyak hava ile doldurulur ve sonyoklama olmak üzere frenlerin gevşeyip gevşemediği ve bilâ istisna hepsinin fren piston ve çubuklarının nihai vaziyetlerine geldikleri tespit edilir.

Bu suretle yoklaması bitirilen tren istasyona teslim edilir.

Madde 18- Bir fren yoklaması trenin uzunluğuna ve tespit edilen bozuklukların izalesi için sarfedilen zamana göre 10-40 dakika sürebilir.

Madde 19- Yapılan fren yoklamaları hakkında mes’ul revizörler tarafından bir defter tutulması ve bu defterlerde aşağıdaki kayıtların vazıhan kayıtlı olması lâzımdır.

Fren yoklamasının yapıldığı tarih

Katar Numarası

Tespit edilen arızaların nev’i

Yoklamayı yapan revizörün ismi

FASIL – 6

Lokomotif Frenlerinin Ara Muayenesi

Madde 20- Lokomotif ve tenderlerin fren echizesi depolarda her altı ayda bir aşağıdaki tarzda muayene edilir.

Muayene bidayetinde hava pompasının kudretinin işletmeye kâfi ve değiştirilmesi lâzım olup olmadığı tespit edilmelidir.

Hava pompasının muayenesi

Madde 21-

Kazanda 12 atmosferlik tazyik bulunduğu zaman ana hava haznesi 8 atmosferle doldurulur.

Bu sırada aşağıdaki esaslar tespit edilir:

  • Pompo pistonunun tek sia adedi (n)
  • Ama paznesini 0’dan 8 atmosfere kadar doldurulması için saniye itibarile geçen doldurma müddeti(t) Tespit edilen bu sesaslara istinaden pompanın kıymet emsali (f) aşağıdaki formüle göre hesap edilir.

 

Bu formülde (H) lokomotifin ana haznesinin litre itibarile hacmini göstermektedir.

Bu suretle elde edilen (f) kıymet emsali:

Çift kompavnt (Nielebock) hava pompalarında 6,4’den ve iki kademeli hava pompalarında 24’den büyükse muayene edilen pompanın atölyede tamir ve muayene edilmiş bir yedek pompa ile tebdili lâzımdır.

Misal 1- (İki kademeli hava pompası)

t = 114, n = 280, H = 400 litre

 

Bu misâldeki hava pompası iyidir.

Misal 2- (İki kademeli hava pompası)

H = 400 litre

n = 240

t = 156

 

Bu pompanın değiştirilmesi lâzımdır.

Bu suretle pompanın değiştirilip değiştirilmemesi icap ettiği tespit edildikten sonra aşağıda izah edilen şekilde asıl muayeneye devam edilir.

Fren çubuklarının muayenesi

Madde 22-

1- Fren çubukları temizlenerek hasarları aranır. Hasarzede parçalar değiştirilir veya tamir edilir.

2- Bilûmum pernolar çıkarılarak muayene edilir. Yıpranmış perno ve bağalar yenilerile değiştirilir. Tekrar kullanılması kabil pernolar yağlandıktan sonra yerine takılır.

3- Fren çubuklarının bütün yatak ve perno yivleri fren aksamı takılırken ağırlık itibarile 3 kısım Gresyağı ve 1 kısım Grafitle iki kısmı da adi makine yağından mürekkep bir halita ile yağlanır.

Ventil, musluk , manometre ve fren akuplmanlarının muayenesi

Madde 23-

1- Aşağıda yazılı aksam sökülerek atelyede muayene edilmiş olan ayni tipten yedekler ile değiştirilir. Triplvalf, makinist musluğu, G-P mübeddile ventili, G-P mübeddile musluğu yardımcı fren makinist musluğu, emniyet ventili istikamet tebdil klapesi ve manometreler. Bunlardan mada hava kapama muslukları (ackerrman sistemi olanlar hariç) fren hortumları ve makina ve tender arasındaki hortumlar değiştirilir.

2- Çıkarılan ventiller hemen demir kapak veya demirden kör tapalarla kapatılarak tozdan muhafaza edilir, bunun için atelyeden muayeneden gelip yerine takılan ventillerin kapak veya tapaları kullanılır.

3- Fren aksamının takılması esnasında bilumum ventillerin lokomotif fren aksamına uygun tip ve büyüklükte olmalarına dikkat edilmelidir.

4- Depolarda 3 aydan ziyade bekletilmiş olan triplvalf G-P mübeddile ventilleri ve makinist muslukları atelye tarafından yeniden muayene edilmeden kullanılır.

Muzayyak hava borularının bakımı

Madde 24-

Muzayyak hava boruları su çantaları ve toz kapanları açık bir halde muzayyak hava ile temizlenir.

Muzayyak hava frenlerine ait boruların yekdiğerine kaynak edilmesi yasaktır.

Borular yenilendiği zaman içerlerinde tıkanıklık olup olmadığını anlamak için 18 mm kutrunda çelik bir bilyanın boruların içerisinden geçirilmesi lâzımdır.

Muzayyak hava haznelerinin bakımı

Madde 25-

Muzayyak hava hazneleri yerlerinden çıkarılmaz. Mevcut bütün hazinelerin altında bulunan su musluk veya civataları açılarak hazne içerisinde toplanmış olan su ve yağ dışarı atılır.

Ayni zamanda bunlara tel sokularak tıkanıklık olup olmadığı yoklanır.

               Fren silindirlerinin bakımı

Madde 26-

  • Fren pistonları çıkarılarak bütün aksamı sökülür ve her parça tahta raspa ve iplik dökmeyen bir bez veya güderi ile silinir. Saplamalar yoklanır, gevşekler değiştirilir ve yerlerine hava kaçırmayacak surette yerleştirilir.

Petrol soda mahlulü veya sair mahlüllerde yıkamak yasaktır.

2- fren pistonlarının çıkarılan kösele manşetleri takrar islah edilmek üzere atölyeye gönderilir ve yerine yenisi veya islâh edilmiş olanları takılır.  Kösele manşetler takılmadan evvel fren silindir yağı ile oğularak yağlanır.

3- Fren Silindir yağı ile silindir dahili hafif bir surette yağlanır.

4- Fren silindirleri tekrar tamamlanarak monte edilir ve yerlerine sağlam oturup oturmadıkları yoklanır ve fren çubuklarına bağlanır.

5- Fren çubukları asgari piston seyir haddı üzerine ayar edilir.

Asgari piston seyir hadleri:

Lokomotif frenlerinde            70 mm

Tender frenlerinde               100 mm

 

Frenlerin hava kaçırıp kaçırmadıklarının ve tesirlerinin muayenesi

Madde 27-

1- Makinist musluğu doldurma vaz’iyetine getirilir hava pompası yavaş yavaş çalıştırılır.

2- Yardımcı fren makinist musluğu fren vaziyetine getirilir.

3- Ana haznesi, ana borusu ve fren silindirlerindeki tazyikın mütesaviyen artıp artmadığı tetkik edilir.

4- Yardımcı fren emniyet vantilinin silindirdeki tazyikın azami haddini bulduğu zaman açılıp açılmadığı tespit edildikten sonra yardımcı fren musluğu gevşetme vaziyetine iade edilir.

5- Ana hasnesindeki tazyik 5 atmosferi bulduğu zaman makinist musluğu hareket vaziyetine alınır.

6- Makinist musluğu ayar nazımı ana borusundaki hava 5 atmosferi aşamayacak surette ayar edilir.

7- Ana haznesindeki tazyik 8 atmosferi bulduğu zaman pompa nazımı hava pompasını durdurmalıdır. Aksi takdirde bu nazım da ayar edilir.

8- Bundan sonra hava pompası durdurulur ve aşağıdaki tarzda kaçıklık yoklaması yapılır ve fren tesiri muayene edilir.

a- Makinist musluğu inkıta vaziyetine alınır bu sırada ana haznesi ve kondüvit tazyiki tetkik edilir. Ara muayenesinde azami hava kaçıntısı miktarı 5 dakikada 0,1 atmosferi aşmayacaktır.

b- Kondüvitteki hava 4,5 atmosfere düşürülmek sureti ile hafif bir fren yapıldıktan sonra çekiçle saboların sıkıp sıkmadıkları muayene edilir.

c- Kondüvitteki tazyik 3,5 atmosfere kadar düşürülerek fren silindir tazyiki yoklanır. (burada da 5 dakikada azami tazyik ziyaı 0,1 atmosferi geçmemilidir.)

Bu sırada piston seyri ölçülür. Asgari piston seyirleri hakkında 26’ncı maddenin 5’nci fıkrasına müracaat).

d- Boji ve Tender fren pistonlarının hava kaçırıp kaçırmadıkları pistonlar tetkik edilerek tespit edilir. Bu pistonların vaziyetlerini 5 dakika zarfında değiştirmemeleri lâzımdır.

9- Fren tekrar gevşetildikten sonra pistonların geri çekilip çekilmedikleri yoklanır.

10- El freni sıkılarak saboların iyi yerleşip yerleşmedikleri yoklanır.

Madde 28- Yukarıda zikredilen muayenede tespit edilen kusurlar izale edildikten sonra 1’nci faslın D tahtında zikredildiği veçhile muayene tarihi yazılarak lokomotif servise verilebilir.

FASIL – 7

Yük Vagonu Frenlerinin Ara Muayenesi

               Fren çubukları   

Madde 29-

Ufki fren çubuklarının Pernoları sökülerek temizlenip yağlandıktan sonra tekrar yerlerine takılır. Fazla aşınmış peronlar yenileri ile değiştirilir. Fren piston kolunun teması satılıları ve mukabil taraftaki piston kolunun Glisyer satılıları hafif yağlanır. Eskiler tamamlanır ve hasara uğramış parçalarla sabolar değiştirilir. El freni vidası temizlenip yağlanır. Hamule tebdil tertibatı alıştırılır ve yağlanır.

Muzayyak hava borularının muayenesi

Madde 30-

Ana borusunun ve şuabatının kusurları ıslah edilir. Ana borusu her iki taraftan muzayyak hava ile üflenerek temizlenir; toz kapanlarının vidaları da açılarak bunlar da aynı suretle temizlenir.

Eski sistem mahrutlu adi hava kapama muslukları ile imdad muslukları muayene edilmiş olanlarla değiştirilir. Yeni sistem mahrutsuz hava kapama muslukları yalnız hasar tespit edildiği ahvalde tebdil edilmelidir.

               Ventillerin tebdili

Madde 31

Triplvalflerla boşaltma ventilleri muayene ve tecrübe edilmişler ile değiştirilir.

Çıkarılan ventillerin depolar tarafından tamirine kalkışılması kat’iyen yasaktır. Bu ventiller sökülerek yalnız temizlenmiş olsa bile kullanılmadan evvel muhakkak valf tecrübe tesisatı ile tecrübe edilmeleri lâzımdır.

Bu sebeple sökülen vantillerin her defasında hemen Eskişehir Cer atelyesine göndermeleri icab eder.

Fren silindir ve pistonlarının muayenesi

Madde 32-

Fren pistonları sökülerek aşağıdaki tarifat dairesinde muayene ve ıslah edilirler.

Fren pistonları elverişli bir mengeneye alınarak parçaları sökülür ve bu parçalar iplik dökmiyen bir bezle silinir. Bu iş için petrol, soda mahlulü veya sair banyolar kullanmak memnudur. Üstüpü kullanılması da yasaktır.

Bu meyanda saplamaların ve piston kolunun piston gövdesinde laçka olup olmadığı yoklanır.

Gevşek saplamalar çıkarılarak yerlerine uygun yedekleri takılarak hava kaçırmıyacak surette sıkıştırılır. Kösele manşetler Eskişehir atelyesinde hususi muamele görmüş olanlarla değiştirilir.

Çift höcre pistonlarının eğrilikleri muvafık tertibatla düzeltilir. KK çift höcre pistonunun montajında mukabil küçük pistonun köselesinin yalnız bir taraflı oturmamasına dikkat edilir. Bilezik somunu yalnız hususi anahtarla sıkılmalıdır. Kontra somun kapalı anahtarla sıkıldığı zaman bilezik somunu bu hususi anahtarla tutulmalıdır.

Çift höcre pistonu kösele manşeti üzerindeki çelik yay daima kâfi derecede gergin bulunmalıdır. Çifte höcre pistonu ile küçük mukabil piston bilhassa itina ile yerine takılmalıdır. Aksi takdirde ufak bir dikkatsizlik bu yeni takılan parçaların tecrübe edildikten sonra yeniden sökülüp değiştirilmesini mucib olur.

Silindir cidarlarına yapışık bulunan eski yağ temizlenmeli ve icabına göre tathir yağı ile ovulduktan sonra iplik dökmiyen bir bezle kurulanmalıdır. Bu iş için üstüpü kullanılamaz.

Fren silindirlerinin temizlenmesinden sonra kanallar ve dilekler triplvalf ve pürjör flanşından kuvvetli muzayyak hava sevketmek sureti ile tozdan tathir edilir. Burada bilhassa (x) kanalının tıkalı olmamasına dikkat edilmelidir. Bu suretle hava geçirildikten sonra silindir cidarları tekrar silinip kurulanmalı ve hususi yağı ile mutedil bir halde yağlanmalıdır. Bunun üzerine pistonlar yerine geçirilir ve silindir kapakları takılır. Fren silindirlerinin yerlerine iyi oturup oturmadıkları yoklanır.

               Fren çubuklarının ayarı

Madde 33-

Fren pistonları ve triplvalf boşaltma ventilleri yerine takıldıktan sonra çubuklar bağlanır ve bunun üzerine tek höcre pistonunun seyri ana borusundaki tazyik 0,3 atmosfere düşürülmek sureti ile elde edilen ufak bir fren kademesi ile ayar edilir. Bu arada piston seyri 90-100 mm olmalıdır. Tam fren yapıldığı ve echize meyanında S. A. B. fren regülatörü bulunduğu takdirde bu seyir uzunluğu 115-135 mm olmalıdır.

Bandajları değiştirilmeyip yalnız saboları değiştirilmiş olan bir vagonun fren çubukları perno delikleri vasıtası ile ayar edilmiyerek bu ayar regülâtörle elde edilir.

Saboların değiştirilmesi için regülâtör, ayar borusu üzerindeki çizgi (ölçü çizgisi) meydana çıkana kadar geri çevrilir. Bunun üzerine el freni veya hava freni ile sabolar sıkılarak piston seyri ölçülür. Eğer bu seyir 115-135 mm’den büyükse fren gevşetilerek ayar borusu tekrara ve matlub seyir elde edilecek kadar toplanır. (ayar borusunun beher devri piston seyrine takriben 10 mm uzatır veya kısaltır). Fren çubuklarında sair suretle ayar lâzım değildir.

Frenlerin hava kaçırıp kaçırmadıklarını muayene

Madde 34-

Bu muayenede vagonlar teker teker yoklanır. Bu sırada kapama musluklarının süprime vaziyetinde olmamalarına dikkat edilir. Bunun üzerine vagon sabit muzayyak hava tesisatına araya seyyar tecrübe musluk ve manometresi konulmak sureti ile bağlanır.

Kullanılmıyan taraftaki hortum manometreli bir hortum kapağı ile kapanır.

Fren 5 atmosferlik muzayyak hava ile doldurulduktan sonra evvel emirde tecrübe tesisatına bağlı hortum irtibat yerlerinin hava kaçırıp kaçırmadığı muayene edilerek hortum yanındaki kapama musluğu kapanır.

Bunun üzerine ana borusu irtibat yerleri, hava kapma muslukları, triplvalf ve pürjör irtibat flanşlarına bir fırça ile sabunlu su sürülerek görülen kaçıntılar izale edilir. Eğer 10 dakika zarfında 5 atmosferlik havadan 0,1 atmosferden az zayiat hasıl oldu ise hava kaçırmamış addedilir.

               Çıkış tecrübesi

Madde 35-

Çıkış tecrübesi tazyik idamesini mümkün kılan ve kondüvit hazinesini haiz bir tecrübe tasisatı ile yapılır. Bu çıkış tecrübesi yalnız tek bir vagonla yapılmalıdır.

Ana borusundan ilk önce yalnız 0,3 atmosfer hava bırakılır. Bunun üzerine KK frenlerinin  saboları sıkmalıdır. Bundan sonra hamule kolu “Boş” vaziyetine getirilir. Tecrübe musluğunun ayar ventili 4,7 atmosfer üzerine getirildikten sonra musluk kolu hareket vaziyetine getirilir.

Bunun üzerine çift höcre pistonunun vaziyetini değiştirip değiştirmediği yoklanır. Bu piston bu esnada vaziyetini değiştirmemelidir. Müteakiben yapılan fasılalı frenlerle kondüvitten 1,5 atmosfer tahliye edilip tam fren vaziyeti temin edilir. Bu fasılalı frenleme esnasında her defasında ara V ventili harekete gelmeli ve bu hareketin tesri kulakla dinlenilerek tespit edilmelidir. Ayni zamanda her fren kademesinde çift höcre pistonu hareket etmelidir. Tam fren elde edildikten sonra hamule kolu “Dolu” vaziyetine alınır. Bu sırada B höcresinin tahliye ettiği işidilmelidir. Bu yapıldıktan sonra kondüvit tazyiki kademe kademe yükseltilir. Frenin kademe kademe tahliye ettiği çift höcre piston kolunun hafif hareketlerle fren silindirlerinden dışarı çıkmasi ile ve her tahliye kademesinde silindir havasının triplvalf üzerindeki ufak tahliye dirseğinden çıkması ile anlaşılır.

Frenler tamamen gevşetildikten sonra fren pistonları ve çubukları tekrar nihai vaziyetlerine avdet etmelidirler.

Frenler gevşek vaziyette oldukları zaman çift höcre pistonunun ileri hareket payı yani çubuk pernosile Glisyer çatalı dayanma yeri arası 45-55 m/m olmalıdır.

Vagonun imdat fren tertibatı varsa imdat kolu çekilerek seri bir fren tecrübesi yapılır. İmdat freni bulunmıyan vagonlarda tecrübe musluğu ile seri bir fren tecrübesi yapılır.

FASIL – 8

Makinistlerin Vazaifi

  • Trene Yanaşış:

Madde 36- Lokomotif makinist tarafından depodan çıkmadan evvel 2’nci fasıldaki ahkâma göre muayene edilmiş bulunmadıkça trene yanaşamaz.

Madde 37- Lokomotifin trene bağlanması ve çözülmesi işi bir istasyon müstahdemi veya bulunmazsa manevracı ve bunlardan biri bulunmadığı takdirde ateşçi tarafından yapılır.

Madde 38- Lokomotif trene bağlanmadan evvel bunun yahut tenderin ana boru kapama musluğu açılarak su ve sair pislikler kuru ve temiz hava gelene kadar üflenmeli ve bu anlaşılır anlaşılmaz musluk kapanmalıdır. Bundan sonra Lokomotif trene aşağıdaki sıraya göre bağlanmalıdır:

  • Ana koşum takımı bağlanır ve vidası sıkılır,
  • İcabediyorsa emniyet koşum takımı bağlanır veya yerine asılır,
  • Fren hortumları bağlanır,
  • Şofaj hortumları bağlanır,
  • Hava muslukları açılır,

Madde 39- Makinist trenin muntazam bir tarzda bağlanıp bağlanılmadığına ve kullanılan fren hortumlarının musluklarının açılıp açılmadığına ve Lokomotif ve Tender triplvalf ve G-P mübeddilelerinin doğru vaz’iyette bulunduğuna emniyet getirdikten sonra,

Madde 40- Kuvvetli bir hava dalgasıyla yani musluk kolu sür’atle birinci vaziyete alınmak sureti ile trenin doldurulmasına başlanılır. Kol trenin uzunluğuna göre birinci vaz’iyette birkaç saniye bırakıldıktan sonra ikinci vaz’iyete doğru yavaş yavaş ve manometre müşahade altında bulundurulmak sureti ile geri alınır ve kondüvit tazyiki 5 atmosferden ne aşağı ne yukarı düşmiyecek bir halde bulunduğu bir sırada kol ikinci vaziyete alınır. Kondüvit doldurulurken makinistin sağ eli makinist musluğunda bulunmalı ve bu suretle trenin 5 atmosferden fazla hava ile dolmasına mani olmak üzere manometre mutlak müşahade edilmelidir.

Kondüvit tazyik nazımı trenin ana borusunda daima 5 atmosfer tazyiki muhafaza edebilecek surette ayar edilmelidir.

Madde 41- Yanlış bir hareket dolaysı ile kondüvite fazla hava kaçırıldığı zaman taşyik nazımı evvel emirde kondüzite kaçan tazyikten 0,2 atmosfer daha yükseğe ayarlanır. Bu suretle yükseltilen kondüvit ayarı tekrar yavaş yavaş ve fren yaptırmayacak nisbette geri alınarak nizami 5 atmosfere indirilir.

Madde 42- Eğer trenin ana borusu tazyik nazımının yetiştiremiyeceği kadar fazla hava kaçırıyorsa trende mevcut bütün personel kaçıklık mahallini araştırmaya koyulmalı ve arıza yeri bu suretle tespit edilerek izale edilmelidir.

Madde 43- Makinist ancak fren tecrübesi sona erdiği ve Şeftren veya fren tecrübesini yapan memurun kendisini bundan haberdar ettiği ve aynı zamanda trende bulunan ve çalışan frenlerin nev’i ve adetleri ve katarın fren sıkleti hakkında bilgi aldıktan sonra hareket edebilir.

  • Yoldaki Vazaif;

Madde 44- Kazandaki buhar tazyiki frenlere lüzumlu muzayyak havayı verebilecek yükseklikte olmalıdır.

Hava pompası yolda mütemadiyen çalışmalı ve buna bilhassa donlarda dikkat edilmelidir. Hava pompasının buhar ventili hava haznelerinde asgari 8 atmosfer muzayyak hava bulunacak surette ayarlanmalı ve hiçbir zaman bu tazyik aşılmamalıdır.

Madde 45- Eğer yolda pompa ana haznesindeki tazyik 8 atmosfere gelmeden duracak olursa pompa tazyik nazımının muntazam çalışmadığına hükmedilip nazımın altındaki volan vira edilerek pompanın bu suretle çalıştırılmasına gayret edilir. Pompa çalıştırılamaz ve hava deposundaki tazyik de 5 atmosfere düşerse tren durdurulur. Bundan sonra frenler elle laçka edilerek el frenile ve başka bir lokomotifle tebdil edilene kadar yola devam edilir.

Madde 46- Lokomotif veya tenderin hava freni bozulursa süprime edilir. Ancak bu yüzden fren sıkletinin eksileceği göz önünde tutulmalı ve eksik kalıyorsa sür’at eksikliğin icabettirdiği kadar tahfif edilmeli veya fren sıkleti tamamlanmalıdır.

Böyle bir tren durdurulurken lokomotif veya tenderin el freni sıkılarak lokomotifin trenden kopmasına meydan vermemelidir.

Madde 47- Rigenbah freni çalıştırılırken makine fren kapanmalı ve Rigenbah freni kullanıldıktan sonra yine açılmalıdır.

Madde 48- Arkasında el freni gurubu bulunan hava frenli trenlerde veya yalnız el freni ile çalışan trenlerde makinist sinyal vermelidir. Makinist fren sinyali verdiği zaman otomatik fren (tehlike ve imdat halleri hariç) dikkatle ve arkadaki el fren kısmının fren tutmaya başladığı hissedildiği zaman kullanılmalıdır.

Laçka sinyali verilince makinist el frenlerinin gevşetilmesini kâfi bir müddet bekledikten sonra otomatik freni gevşetmelidir.

Tren kopmalarına meydan vermemek için evvel emirde lokomotifin veya tenderin moderabl veya el freni ihtiyatla sıkılmalı ve otomatik frenin tamamen gevşetmesini bekledikten sonra yavaş yavaş gevşetilmelidir.

Madde 49- Peron boyunca serbest olmıyan istasiyonlara girerken trenin frenlerini vaktinde hafif bir fren kademesi ile tecrübe ederek frenlerin çalışmadığı görüldüğü takdirde makinistin vereceği imdat sinyali üzerine el frenlerini sıkarak muayyen yerde durulmasını mümkün kılmalıdır.

Madde 50- Ana borusu tazyiki hareket esnasında nizami hadden fazla yükseldiği takdirde evvel emirde bu yükselişin:

  • Bir kullanış hatasından yahut
  • Bir arızadan dolayı

hadis olup olmadığını tespit etmelidir.

Eğer kullanış hatası mevzuubahis ise ana borusu tazyiki tazyik nazımı vasıtasiyle yükseliş haddinden 0,5 atmosfer daha fazlaya ayarlanarak yavaş yavaş nizami hadde yani 5 atmosfere indirilmelidir.

Eğer bu yükseliş bir arızadan mütevellitse evvel emirde pompa ana hazne tazyikinin ana boru tazyikine düşmesine kadar durdurulmalı ve bundan sonra makinist musluk kolu birinci vaziyete alınarak ana hazne ve ana borusu tazyiki müştereken pompanın seyri ile idare edilmelidir.

Madde 51- Ana borusu tazyiki 5 atmosferden fazla yükselerek lokomotifin değişeceği istasiyona kadar 5 atmosfere indirilmezse trenin şeftreninin gelen lokomotif makinistine trende mevcut tazyiki bildirmesi ve bu makinistin musluk ayar nazımını buna göre ayarlaması lazım gelir.

Madde 52- Yolda kondüvit ayar nazımının membranı kırılırsa nazımın ayar vidasını nazım muhafazası içindeki serbest hava kanalının kapanmasını temin edecek kadar gevşetilmelidir ve ana haznesinde bulunan tazyik yavaş yavaş 5 atmosfere düşürülerek bundan sonra musluk kolu birinci vaziyete alınarak ana borusu ve ana hazne tazyiki pompanın seyri ile idare edilmelidir.

Madde 53- Trenin sür’atının tahfif edilmesi için hafif bir fren yapıldıktan sonra gevşetildiği zaman vagonlardan birisi fren yapmakta devam ederse bu hafif fren tekrar edilir. Bu vagonun freni bundan sonra yine gevşemezse ana borusu tazyiki 5,2 atmosfere yükseltilerek bilâhare tekar yavaş yavaş 5 atmosfere düşürülür. Vagonun freni buna rağmen sıkı kalırsa tren durdurularak bunun freni iptal ve havası pürjörle tahliye edilir.

Madde 54- Makinist yolda giderken trenin frenlerinde bir intizamsızlık veya arıza müşahede veya hissederse ve tehlike melhuzsa tren hemen durdurulup arıza esbabı araştırılır. Tehlike melhuz değilse makinist ilk tevakkuf istasiyonunda şeftreni vaziyetten haberdar ederek arıza sebebi burada araştırılır.

Eğer intizamsızlık veya arıza makinistin kanaatine göre yola devam edildiği takdirde tehlikeyi davet edebilecek mahiyette ise arıza âmili izale edilmeli veya mevzuubahis vasıta trenden çıkarılmalıdır. Her halde makiiste araştırma neticesi hareket etmeden önce bildirilmelidir.

  • Frenlerin Rampalarda İdaresi:

Madde 55- Yolda frenler sür’at hadlerini tecavüz etmiyecek tarzda ve mümkün mertebe trenin sür’atile mütenasip bir hadde tutacak surette kullanılmalıdır.

Madde 56- Eğer istenildiğinden fazla fren tesiri elde edildi ise trende mevcut frenlerin envaına göre bu tesir azaltılır:

a- Tek höcre frenleri bulunan trenlerde ilk sırada lokomotif ve tenderin fren tesiri tahliye pürjörü vasıtası ile icabına göre kısmen veya tamamen gevşetilir. Bu yetişmezse tren frenleri de gevşetilerek ana borusu tazyiki mümkün mertebe sür’atle doldurulur. Bu sırada tek höcre frenlerinin küçük bir gevşetme kademesinde bile tamamen gevşediklerini göz önünde bulundurmalıdır. Hafif rampa tebeddülleri veya yol mukavemetindeki cüz’i ve kısmi farklar en iyisi fren kuvvetinde bir tahavvül yapılmadan geçilmelidir. Tahliye pürjörlerinin her hangi bir maksatla açık kalmak üzere bağlanması yasaktır. Arka arkaya yapılan fren sıkma ve gevşetme hareketler ile uzun inişlerde tek höcre frenlerinin yetişememesini mucip olacak derecede ana borusu tazyiki alçalmakta ise sür’at fazla miktarda tahfif edilerek gevşetme hareketlerinden sonra ana borusu ve yardımcı hazne tazyiklerinin 5 atmosfere dolmasını mümkün kılacak zamanı kazanmaya çalışmalıdır.

b- Kademe kademe gevşetilmesi mümkün olan frenlerde fren tesiri kademeli gevşetme hareketleri ile azaltılmalıdır.

c- Hem tek hareketle gevşeyen Westinghouse ve Knorr tek höcre frenlerine hem de kademe kademe gevşeyen Kunze-Knorr frenlerine malik trenlerde ya (a) da veya (b) de gösterilen hareket tarzı intihab edilir. Bu intihab trenin terkibinde hangi nev’i frenler ekseriyeti teşkil ediyorsa o tarafın lehine yapılır. (Bu itibarla şeftrenin makiniste trende mevcut frenlerin adet ve enva’ı hakkında yapacağı tebliğ esasdır.)

  • Normal Duruşlar:

Madde 57- Trenin durdurulması için normal hallerde yine kademe kademe fren yapılır (adi fren). Bu sırada uzun trenlerde sür’atle birbirini müteakip fren kademeleri yapılması, her fren kademesinin bütün trene tesir etmesi için bir zamana muhtaç olması itibari ile, gerginliklere ve vagonların yığılmalarına sebebiyet vereceğinden birbirini müteakip ve sık sık frenleri sıkıp gevşetmemeye de itina etmelidir.

Tek hareketle gevşetilen frenlerde tehlikeler müstesna trenin bütün frenleri gevşemeden tekrar fren yapılmamalıdır. Kademe kademe gevşetilebilen muzayyak hava frenlenlerinde bu ihtiyati tedbire lüzum yoktur.

Madde 58- Normal duruşlarda seri fren yapılmamalıdır. Buna rağmen böyle bir duruşta istisnai olarak seri fren yapılması lazım gelirse moderabl freni ve kum kullanılmalıdır.

Moderabl vasıtası ile lokomotif ve tender fren silindirlerinde elde edilen tazyik sür’atin azalması nispetinde  tenkis edilerek tekerleklerin kaymasına sebebiyet verilmemelidir. Sert fren yapıldıktan sonra freni gevşetmek için trenin durmasını beklemelidir.

Madde 59- Normal duruşlarda trenin ana borusundan en fazla 1 atmosfer hava sarfetmek sureti ile mahalli muayyeninde durabilmesini temin edecek surette fren yapmalıdır. Bu hususa bilhassa peron boyunca serbest olmayan istasyonlarda dikkat edilerek tehlike vukuunda fren tesirinin arttırılabilmesine meydan bırakmalıdır.

Madde 60- Tek kademe ile gevşetilen tek höcreli frenlere malik trenlerin yapılan bir gevşetme hareketi akabinde tekrar frenlenmesi icab ettiği ahvalde ana borusu tazyiki bundan mukaddem yapılan fren hareketinden yarım atmosfer daha fazla hava bırakmak sureti ile alçaltılarak valfların kat’iyetle fren vaziyetine geçmeleri temin edilmelidir.

Böylece ilk fren kademesi tesirini gösterince ana borusu tazyiki azami ihtiyaç nisbetinde tenkıs edilebilir.

Madde 61- Trenin durmasından kısa bir müddet evvel frenlerin gevşetilmesine teşebbüs edilerek duruşlarda sarsıntıya sebebiyet vermemelidir. Tehlike anlarında veya peron boyunca serbest olmayan istasyonlarda ve %о 2,5’den fazla rampalarda trenler dururken bu suretle gevşetilmez.

Gevşetme hareketlerinde umumiyetle göz önünde tutulması icap eden mülâhazat

Madde 62-

Frenler gevşetilirken makinist musluğu kolu sür’atle birinci vaziyete getirilerek ana borusuna kuvvetli bir hava dalgası vermelidir.

a- Tek kademe ile gevşetilen Westinghouse ve Knorr sistemi tek höcre frenlerinin gevşetilmesi istenildiğinde eğer musluk kolu inkıta’da değilde halâ fren vaz’iyetinde bulunuyorsa kol doğrudan doğruya doldurma yani birinci vaz’iyete alınmayarak evvel emirde inkıta vaziyetine getirilir ve burada kısa müddet tutulduktan sonra birinci vaz’iyete alınır. Bundan sonra trenin doldurulması icab ettiği ahvaldeki gibi hareket edilir.

b- Kademe kademe çözülmesi mümkün olan Kunze-Knorr frenlerinin matlub derecede gevşeyebilmesi için ana borusu tazyikı frenlemeden evvel kaç atmosferde ise yine o miktara iblâğ edilmek lâzımdır.

Madde 63- Duran bir treni vakit zayi etmemek için aksine bir talimat bulunmadıkça tamamen gevşetmelidir.

Madde 64- Trenlerin durdurulması için yalnız moderabl freni kullanılmaz.

Moderabl freni ancak trenin otomatik frenle frenlenmesinden sonra muayyen bir yerde tevkifini kolaylaştırmak için kullanılabilir. Trenin mahalli muayyeninde tevkifi kabil olmayacağı zamanlarda ve rapit fren yapılması icab eden ahvalde moderabl frenini kullanmak mecburidir.

Madde 65- Tek başına giden lokomotiflerde sür’ati tanzim için ve durmak için modrabl freni kullanılabilir. Bundan maada bu fren trene yanaşırken, su cenderesine, kömür vincine gelirken ve plakturnana binerken ve mümasil ahvalde kullanılır.

Madde 66- Moderabl frenle tatbik edilecek fren tazyiki miktarı hakkında ancak yalnız tacrübe ile meleke kesbedilebilir. Bu tazyik mikdarı havanın vaziyetine ve azalan sür’atle tekerlek ve sabo arasında artan delki temasa göre mütehavvildir. Her halde bu tazyiki trenin lokomotifinin tekerleklerini kaydırmıyacak surette tanzim etmelidir. Bu sebeple yüksek sür’atlerde yüksek fren tazyiki kullanılmasına mukabil bu tazyiki azalan sür’atle mütenasib olarak azaltmalı ve vaktinde (mümkünse tehlike anlarında da) refederek trenin durmasına yakın bir sırada lokomotifde yalnız otomatik frene aid tazyikın bulunmasını temin etmelidir.

Madde 67- Lokomotif veya tender tekerleklerinin kayması melhuz olan ahvalde kum kullanılmalıdır.

  • Tehlike Anlarındaki Duruşlar

Madde 68- Tehlike anlarında makinist, (ranfor bulunduğu zaman ranfor makinesinin makinist de) musluk kolunu seri fren vaziyetine getirmeli ve kolu tren durana kadar bu vaziyette bırakmalıdır. Ayni zamanda moderabl ve kum kullanılmalı icabında ranfor marinisti de ayni hareketi yapmalıdır. Tehlike anlarında bir adi fren akabinde veya bir gevşetme hareketinden sonra da rapit fren yapılır.

Madde 69- Makinist yolda tren sür’atinin yahut kendisinin sebep olmadığı her hangi bir hal neticesinde ana borusu tazyikının azaldığını müşahade ederse vakit fevtmeden musluk kolunu rapit vaziyete getirerek bunu trenin durmasına kadar bu vaziyette bıraktıktan sonra inkıta vaziyetine getirmelidir. Böyle bir halde bir imdat işaretinin çekilmiş veyahut trenin bir kısmının kopmuş veya otomatik frende her hangi bir hasar vukua gelmiş olması mümkündür.

Bu sureti ayrıca âmili araştırılırken makinist de zaman zaman ana borusuna kuvvetli hava dalgaları sevketmek sureti ile patlak yerinin daha kolaylıkla bulunmasına yardım eder.

Madde 70- Fren yapmak istenilerek ana borusundan fazla mikdarda tazyik de tahliye edildiği halde hiçbir fren tesiri müşahade edilmezse makinist tehlike işareti vererek kumluğu açar ve lokomotif veya tenderin el frenini sıkar. Akuple tekerlek freni tesir yapmazsa kontrmarş yapılır.

  • Ranfor Hizmetleri

Madde 71- Trenin otomatik freni birinci makine tarafından kullanılır.

Madde 72- İkinci makinenin makinist musluğu Knorr sistemi ise musluk kolu orta vaziyete alınır, eğer bu makine Westinghouse sistemi makinist musluğu ile techiz edilişe ana haznesi arasındaki kapama musluğu ile irtibat kesilerek makinist musluğu birinci vaziyete getirilir ve ikinci makinenin otomatik fren echizesi tender frenile birlikte birinci makineden kullanılmış olur.

Madde 73- İkinci makinenin makinisti ana haznesinde lüzumunda istimal edilmek üzere 8 atmosfer tazyik bulundurmaya mecburdur.

Uzun rampalarda ve bilhassa uzun trenlerde birinci makinenin havası kifayet etmediği ahvalde (ikinci makinede Knorr sistemi makinist musluluğu bulunmak şartı ile) fren yapıldıktan sonra ikinci makine makinisti birinci makineden doldurma veya gevşetme hareketine geçildiğini manometreden müşahade eder etmez bu doldurma ve gevşetme hareketlerine iştirak edebilir.

Madde 74- Tehlike anlarında ikinci makinenin makinist musluğu da hemen rapit vaziyetine getirilmeli ve tren durana kadar burada tutulmalıdır. Tren durunca makinist musluğu Knorr sistemi ise tekrar 3’ncü yani orta vaziyete ve Westinghous sistemi ise tekrar birinci vaziyete getirilir.

Madde 75- Ranfor makinesi ayrıldığı zaman katarda kalan makinenin makinist musluğu westinghouse sistemi ise ana hazne ile musluk arasındaki irtibat tekrar tesis edilmelidir.

Madde 76- Birinci makinenin freni hasara uğrarsa otomatik frenlerin idaresini ikinci makine der’uhde eder. Ve bunun için makinist musluğu Westinghouse sistemi ise ana haznesi ile makinist musluğu irtibatı tekrar açılmak icabeder. Bu gibi hallerde birinci makine makinisti düdüklü fren sık ve gevşet sinyalleri vererek kendi lokomotif ve tenderinin de el frenini kullanır. Bu halde trenin sür’ati 60 kilometreyi geçemez.

Madde 77- Knorr sistemi makinist musluğu ile mücehhez ikinci makine ana haznesi her hangi bir sebeple hasara uğrayarak bunda hiç olmazsa 5 atmosferlik bir tazyik bulundurmak kabil olmazsa musluk dahilindeki devvar tirvarın ana borusu tazyikinin geri tepmesi ile kalkmaması için musluk gövdesinin yanı başındaki kapama musluğu kapanarak kol birinci vaziyete alınır. Bu musluk kapalı vaziyete alınır alınmaz ana haznede kalan muzayyak havadar bir kanaldan ıslık sesine müşabih bir sesle dışarı çıkar. Bu hasara rağmen ikinci makinanın ve tenderinin otomatik frenleri birinci makineden kullanılabilir.

G- Arkadan Ranforlu Katar Hizmetleri:

Madde 78- Arkadan ranforlu bir katarın arkadaki ranfor makinasının otomatik frenleri trenin ana borusuna bağlı ise:

  • Trenin otomatik frenleri öndeki makine tarafından kullanılır.
  • Arkadaki makinenin makinist musluğu Knorr sistemi ise orta vaziyette bırakılır. Westinghouse sistemi ise ana haznesi ile makinist musluğu arasındaki irtibat kesilerek musluk kolu doldurma vaziyetinde bırakılır.
  • Arkadaki makine ana haznesinde lüzumunda kullanılabilmek üzere 8 atmosferlik bir tazyik bulundurulur.
  • Tehlike anlarında arkadaki makinenin makinisti de musluk kolunu rapit vaziyetine getirir ve tren durana kadar bu vaziyette bırakır.
  • Arkadaki makine makinisti trende tehlikeyi mucip bir intizamsızlık müşahade ederse treni durdurmıya gayret etmelidir. Böyle bir anda bu makinistin otomatik freni kullanmak veya katar personelinin ve öndeki makinistin imdad sinyallariyle nazarı dikkatini celbetmiye çalışmak hallerinden birinin tercihine o andaki vaziyetin icabına göre kendisinin karar vermesi lâzımdır. Bu gibi hallerde el freni veya moderabl frenini dikkatle sıkarak trenin kopmasına sebebiyet vermemelidir.

Madde 79- Arkadaki ranforlu bir katarın arkadaki ranfor makinesinin otomatik fren echizesi trenin ana borusuna bağlı olmadığı ahvalde;

a- Ranfor makinesinin ana haznelerinde 8 atmosferlik ve bunun ana borusunda 5 atmosferlik bir tazyik bulundurarak bu lokomotif ve tender freninin her zaman kullanılması mümkün olmalıdır.

b- Ranfor makinesinin makinisti trende tehlikeyi mucip bir intizamsızlık müşahade ederse sinyal vermek sureti ile treni durdurmaya teşebbüs ve gayret etmelidir.

H- Soğuk Giden Makinalar:

Madde 80- Eğer bu lokomotifin ve tenderinin otomatik freni trene bağlı ise pompası bozuk veya ana haznesinde hava kaçıklığı olan makinalarda olduğu gibi hareket etmelidir. (İşbu faslın “F” kısmının 77’inci maddesine bakınız)

J- Sefer Hitamındaki Vazaif:

Madde 81- Makinist depoya avdetinde yolda frenlerinde hadis olan arıza ve intizamsızlıkları depo şefine veya onun vekiline bildirmeye ve keyfiyeti tamirat defterine yazmaya mecburdur.

Madde 82- Seferden sonra lokomotif ve tenderinin fren echizesi muayene edilerek saboların aşınması, seyirlerin yoklanması ve yolda tahaddüsü mümkün arızalar gözden geçirilerek izalesine teşebbüs edilmelidir.

Madde 83- Hava pompası ana haznesi, su çantası, ana borusu ve hortumlarda biriken su tahliye edilmelidir. Bütün su tahliye muslukları açık bırakılır.

Fren hortumlarının askılarına asılmış olmasına dikkat edilir,

Hortum başlıklarına malik bütün hortumlar (lokomotif ve tender arasındakiler) çözülerek sudan tahliye edilir ve tekrar bağlanır,

Madde 84- Hasar ve noksanlar makinist tarafından depoya islah ve izale ettirilir.

İki parçadan mürekkep sabolar en zayıf yerinde 10 mm’den eksik kalınlıkta ise değiştirilmelidir.

İcabediyorsa fren çubukları ayarlanır. Mecburi fren silindir siaları 2’nci fasılada yazılıdır.

FASIL – 9

Revizörlerin Vazaifi

               Madde 85- Revizörler fren echizesinin seyrüsefere salih bir halde bulunmasından mes’uldürler.

Madde 86- Sabit fren tecrübe tesisatı bulunan istasiyonlarda bunların bakımı revizörlere aiddir.

Revizörler iş plânlar ile tespit edilen trenlerden yolcu, muhtelif ve yük trenleri fren yoklamalarını talimatnamelere uygun olarak yapmakla mükelleftirler.

Madde 87- Revizörler beraberlerinde şu takımları bulundurmağa mecburdurlar:

1 Çekiç, takriben 400 gramlık

1 Yassı keski

1 Deveboynu anahtar, triplvalf ventillerinin flanşlarını sıkmak için

1 İngiliz anahtarı yahut 75 mm’ye kadar açılabilen başka sistem kabili ayar bir anahtar,

1 Adet hortum ağız lâstikler ile dolu teneke kutu,

1 Delik zimbası 3-8 mm için.

Madde 88- Hasarları derhal izale edebilmek için revizörler hortum, sabo, cıvata, somun, perno ve kupilya gibi yedekleri yakın bir yerde istok halinde bulundurmaya mecburdurlar.

Madde 89- Revizörler gelen trenleri lokomotifin duracağı yerde karşılayarak makinist veya şeftrenden yoldaki hasarlar hakkında bilgi aldıktansonra trendeki vazifelerine başlarlar.

Madde 90- Revizörlerin fren yoklamalarını 4 ve 5’nci fasıllara före yapmaları lâzımdır.

Madde 91- Gelen tenlerin triplvalf kapama musluklarının, mübeddile ve hamule kollarının doğru vaziyette bulunup bulunmadığı gözden geçirilmeli ve katar personeli tarafından kullanılmayan hortumların askılarına asılmış olduğunu kontrol etmelidirler.

Madde 92- Ufak tefek fren echize arızaları revizörler tarafından izale edilir. Bunlar: Hava kaçıran hortumların, hortum ağızlarındaki lâstiklerin ve saboların değiştirilmesi, ana boru irtibat yerlerindeki hava kaçıntılarının izalesi, fren silindirlerin’deki gevşemiş civataların ve bilhassa triblvalf ve tahliye pürjör civatalarının sıkıştırılması, fren çubuklarının ve fren piston sialarının ayar edilmesi gibi işlerdir.

Triplvalfların açılıp tamirine kalkışılması yasaktır.

Madde 93- Revizörler piston sialarının müsaade edilen had içinde bulunmalarına bilhassa dikkat edeceklerdir.

Madde 94- El ve otomatik frenle mücehhez olup ta fren regülâtörü olmayan vagonlarda piston siası hava ile fren yapmak için imkân yoksa el freni evvel emirde iyice sıkılır ve Westinghoaouse freni ise krosun içindeki pernonun ne kadar seyir yaptığı ölçülerek ve knorr, Kunze-Knorr freni ise piston kolunun yatağından itibaren ne kadar seyir yaptığı ölçülmek sureti ile tespit edilir.

Fren çubuklarının ayarı ayar delikleri veya ayar muflarının ileri geri alınması ile temin edilir.

Otomatik fren regülâtörüne malik vagonlarda fren çubuklarının ayar deliklerine dokunulmayıp bu ayar regülâtör vasıtası ile temin edilir. Böyle çekilerek regülâtör borusundan dışarı çıkacak surette ve diş sonunda bulunan çizginin çıkmasına kadar çevrilir. Regülâtörü bu çizginin çıkışından sonra daha fazla uzatmamalıdır. Sabolar değiştirildikten sonra regülâtörün ayar vidası tekrar regûlâtör borusunun içerisine doğru alınmak sureti ile nizamî 115-135 mm’ye ayar edilir. Bu ayar mikdarı fren yapılarak yoklanmak sureti ile tespit edilir. (Resgülatörün her tam devri piston siasını takriben 10 m kadar uzatır veya kısaltır)

Regülâtöre malik vagonların saboları değiştirilirken ayar delikleri ve ayar muflarının yeri değiştirilmez.

Böyle vagonlarda regülâtörden başka hiçbir ayara dokunup değiştirilmesine teşebbüs etmemelidir.

Saboların değiştirilmesinden sonra vagonun piston siası 115 mm’den daha az olmamalıdır. Aksi takdirde tekerleklerin aplâti olmasına sebebiyet verilir.

Madde 95- Saboların ve iki kısımdan mürekkep sabolar da çarıkların en ince yerinin kalınlığı 10 mm’ye düşerse değiştirilir.

Madde 96- Revizörler tarafından istasyonda ıslahı mümkün olmayan fren arızaları olan vagonlar muayene mahallerine gönderilir.

Madde 97- Atölyede yapılan umumî revizyondan itibaren 1’inci fasla göre müddetini dolduran vagonlar muayeneye sevkedilir.

Madde 98- Furgon posta vagonu gibi lokomotifin hemen arkasına takılan vagonların toz kapanları ve triblvalfin altlarındaki su tahliye somunları en az haftada bir defa  ve donlarda her gün açılarak tahliye edilmelidir.

Madde 99- Furgonların fren hortumu ve anahtar gibi envanterlerinin tamam olması her zaman yoklanmalıdır.

Yolcu trenlerinde çalışan vagonların imdad işaretlerinin kurşun mühürleri eksikse tamamlanmalıdır. Mühür ipi tek bağlanmalı ve 7 kg. dan fazla ağırlığa mukavemet edecek kadar sağlam olmamalıdır.

FASIL – 10

Katar Hizmetleri

I- Şeftrenlerin Vazaifi

  • Umumî Hükümler:

Madde 100- Şeftrenler trenlerin fren işlerine ve aynı zamanda frenlerin yolda emniyetle işlemesine nezaretle mükelleftirler.

  • Hareketten Evvelki Vazaif:

Madde 101- Başlangıç istasyonundan çıkmadan evvel ve ara istasiyonlarda trenin terkibinde değişiklik yapıldıkça şeftrenler trenin dingil adedini, umumî ağırlığını, çalışacak frenlerin adet ve tiplerini, hava ve el freni gurupları için ayrı ayrı tespit ederek triplvalfların ve hamule kollarının doğru vaziyette bulunup bulunmadıklarını ve icabında bunları doğru vaziyetlerine almak sureti ile muayene ve yine kullanılan frenlerin fren sıkletlerini tespit etmekle mükelleftirler. Bunların tespitinden sonra neticeyi makiniste bildirerek talep üzerine fren hesabını ve föydömarşı kendisine göstermeğe mecburdurlar. (Bu talimata ilişik dingil ve fren hesap numunesine bakınız)

Şeftren aynı zamanda trende vukubulan değişiklikleri vagon vermek vagon çıkarılmak bir kısım vagonların frenlerini süprime etmek gibi tebeddülleri makiniste bildirmeğe mecdurdur.

Madde 102- Şeftren furgondaki muzayyak hava manometresinin vaziyetini trenin hareketinden evvel yapılan fren tecrübesinden sonra ve ara istasyonlarda vukubulan değişiklikler dolayısı ile yapılan fren tecrübelerini müteakib makiniste bildirmekle de mükelleftir.

Eğer Furgon manometresi ile lokomotif manometresi birbirini tutmuyorsa bu vaz’iyeti föydömarşa kaydetmekle beraber bunun düzeltilmesi için yağcıya da bilgi verir. Eğer lokomotif değiştirileceği zaman trenin ana borusunda 5 atmosferden fazla hava bulunmakta ise bu arızadan gelen lokomotif makinistine bilhassa malûmat vermek ve kendisini ikaz etmek icabeder.

Madde 103- Şeftren katar fren tecrübesini 3’üncü faslıda yazılı talimat dairesinde yapar. Fren tecrübesinin şeftrenin iştiraki ile yapılması şarttır.

Madde 104- Şeftren seyri sefer cüzdanında tren için mecburî kılınan fren sıklet emsalinin bulunmasını ve bütün frenlerin kullanılmasını temin eder.

Madde 105- Şeftren ancak fren tecrübesi bittikten sonra hareket işaretini verebilir. Ve hareket işareti verilmeden evvel

a- Fren tecrübesinin neticesi yani “Frenler muntazamdır” haberinin makiniste ve

  • Hareket memuruna bildirilmiş olması şarttır.

 

 

  • Yoldaki Hizmetler:

Madde 106– Hareket esnasında Şeftren zaman zaman furgondaki manometre vasıtası ile ana borusunda ve frenler gevşetme vaz’iyetinde iken mecburi olan 5 atmosfer tazyikte bulunup bulunmadığını gözler.

Madde 107- Eğer ana borusu tazyiki bu mecburi hadde tutulmuyorsa ilk duruşta makinistin nazarı dikkatini celbeder. Ana borusu tazyiki yolda frenlerin sıktığı hissedilmediği halde 3,5 atmosferden aşağıye düşmekte ise Şeftren derhal furgondaki kondüvit musluğunu açarak ilk yetişebildiği el frenini sıkar. Aynı zamanda makinistin de icabında bağırmak veyahut işaret vermek sureti ile dikkat nazarını da çekmeğe gayret eder.

Madde 108- Şeftren yolda vukubulan fren arızalarının ara istasyonlarda izalesine nezaret eder.

Eğer trende bir yağcı bulunmuyorsa şeftren trenin emniyeti ile alâkadar arızaların izalesini sür’atle temin etmek için makinistin yardımını istiyebilir.

Madde 109- Yolda izalesi kabil olmıyan fren arızalarını şeftren föydömarşa kaydederek yağcıya da bilgi verir.

  • Son İstasyondaki Hizmetler

Madde 110- Şeftrenler son istasyona muvasalatta yolda görülen arızaların izalesi için daha yolda tanzim edilmesi lâzımgelen hasar listesini imzalayarak yağcı vasıtası ile revizöre teslimini temin eder.

II- Yağcıların Vazaifi

               Madde 111- Yağcılar trenin fren echizesini muayene ile 3’üncü fasıldaki hükümlere göre fren tecrübelerine iştirak ederler.

Madde 112- Trende mevcut fren akuplman musluklarının en sondakinden maadasının açık bulunmasına dikkat edilmelidir. Kullanılmayan fren akuplmanlarının muslukları kapalı kalır.

Madde 113- Trene vagon ilâve ediliyorsa kalan kısmın tekrara bağlanırken musluğunun yavaş açılarak saboların sert sıkmasına mani olmalıdır.

Madde 114- Vagonlar yekdiğerinden ayrılırken önceden hava kapama muslukları kapanmalıdır. Aksi takdirde fren hortumları içindeki muzayyak hava hortumu atarak bağlayana çarpabilir ve ayni zamanda ana borusu havasının lüzumsuz yere ziyaına sebebiyet verilmiş olur.

Birbirine bağlı iki vagonun muslukları aynı zamanda kapanmalıdır. Bu mümkün değilse önce kalan kısmın musluğu kapanarak bu kısmın fren yapmasına mani olunur.

Madde 115- Kullanılmayan fren hortumları askılarına asılır.

Madde 116-  Çıkarılmıştır.

Madde 117- Yolda bir vagonun freni bozulursa bu vagon süprime edilir ve fren silindiri tamamen boşalıncaya kadar tahliye pürjörü çekilerek kondüvitli vagon olarak yola devam ettirilir. Bu arıza muhakkak şeftrene bildirilmelidir.

Madde 118- Pürjör ventilinin daima açık kalmasını temin edecek surette bağlanması veya asılması yasaktır.

Madde 119- İzalesine imkân olmayan arızalar şeftrene bildirilir ve hasar listesine yazılır.

Yağcılar trenin yolda emniyetinden mes’ul oldukları için bu meşguliyetleri esnasında fren arızalarının izalesi işlerinde çalıştırılamazlar.

Madde 120- Yolda giderken vagonlardan birinin ana borusu fazla miktarda hava kaçırırsa ve bu arızanın hemen izalesine imkân hasıl olmazsa bu vagonun önüne tesadüf eden vagonun arka kapama musluğu kapatılarak kalan kısım el frenli olarak yola devam edilir. Ve bu kısmın fren silindirlerindeki hava, pürjörleri çekmek sureti ile, tahliye edilir. Bu vagon ilk münasib istasyonda çıkarılarak trenin arkasına alınır.

Yolda bir fren hortumu patlarsa hemen değiştirilmelidir. Şeftrenin hususî sebeplerle aksini emrettiği ahvalde bu maddenin yukarıki fıkrasında zikredilen şekilde ve el freni ile yola devam edilir.

Madde 121- Yolda makinist tarafından tehlike sinyalı verildiği veya tren için bir tehlike görüldüğü zaman katar personeli vagonlardaki imdat işaretini çekerek hava frenini harekete getirmeli ve mümkün mertebe sür’atle yetişebilinen el frenlerini sıkmalıdır. Fakat bu esnada vagon çatılarına çıkmak yasaktır.

Madde 122- İmdat işareti çekildiği zaman tren durduktan sonra sebebi araştırılmalı ve kullanılan imdat fren tertibatını tekrar kapamalıdır. Yolcu trenlerinde eksik veya bozuk bulunan imdat işaretleri ile imdat ventillerinin hava kaçırmaları hakkında föydömarşa meşruhat verilmeli ve ayrıca yağcılar tarafından hasar raporu tanzim edilmelidir.

Madde 123- Hava frenli trenlerde yağcı tehlike zamanlarında otomatik freni harekete getirebilecek bir vagon da bulunmalıdır.

III- Trenlerin Fren Hesabı Hakkında Şeftren ve

İstasyon Personeline Düşen Vazaif

               Madde 124- Her tren hareket etmeden kâfi mikdarda frenlere malik olup olmadığı hakkında kontrol edilmelidir.

Madde 125- Fren hesabı ara istasiyonlarda değişiklik yapıldıkça tekrar edilir. Bu değişiklikler.

a- Trenin terkibi vagon ilâve edilmek veya çıkarılmak sureti ile değişirse,

               b- Fazla meyiller dolayısı ile fren emsalinin seyrisefer cüzdanına göre tezyidi icabettiği yani evvelki mıntıkadan daha fazla fren emsali bulunması lüzumlu olduğu ahvalde.

Madde 126- Bütün yük trenlerinde ve yük vagonlarını halim yolcu trenlerinde ilişik dingil ve fren hesap cetvelinin başlangıçtan itibaren tutulması lâzımdır.

Varış istasyonunda bu cetvel föydömarşa ayrıca Şetren tarafından imzalı bir halde iliştirilir.

Madde 127- Dingil ve fren hesap cetvelinde evvel emirde 1-9’uncu haneler doldurulur.

10 No.lu haneye trene lüzumlu fren sıkleti hesap edilerek kaydedilir. Bu hesap aşağıdaki formüle göre yapılır:

Tren sıkleti x mecburi fren emsali = lüzumlu fren sıkleti.

Bu formüle göre yapılan hesap neticesinde elde edilen 10’ncu hanedeki netice trende mevcut fren sıkletine müsavi veya bundan küçükse tren bu mikdar frenle hareket edebilir.

Madde 128- Eğer trende mevcut fren sıkleti lüzumlu fren sıkletinden küçükse ya trenin ağırlığından mecburi fren sıkletine kifayet edecek miktarda fedakârlık edilir ve yahut trene mecburi fren sıkletine kâfi gelecek miktarda frenli vagon ilâve edilmek lüzumu hasıl olur.


 

Tren Dingil ve Fren Hesap Cetveli Numunesi

 

               Katar Numarası……………….               Tarih:……………….

 

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10
  Dingil adedi Umumi ağırlık Mevcud fren sikleti Lüzumlu fren sikleti
  Hava frenli kısım El frenli kısım Hava frenli El frenli 4+5 Yekünü Hava frenli kısım El frenli kısım 7+8 Yekünü
H.P.DAN P.ye

P.de çıkan

Kalan

P.de alınan

48

48

14

350

350

145

350

350

145

85

85

38

85

85

38

P.den T.ye

T.de çıkan

Kalan

t.De alınan

62

6

56

8

2

495

65

430

55

25

495

65

480

80

123

16

107

21

25

123

16

107

46

T.den G.ye

G.de çıkan

Kalan

t.De alınan

64

 

2 485 25 510 128 25 153
.. den … ye

… çıkan ….

Kalan………

……… alınan

                 

 

FASIL – 11

İstasyon Hizmetleri

  • Umumi Vazaif
  • Teren Teşkili

Madde 129- Muzayyak hava  frenlerinin  tipleri  her  vagonun lonjeronunda yazılır.

               Madde 130-  Valfların muhtelif trenlerde hangi vaziyetleri alınacağı “katarların terkibi, hamulesi, sürat ve frenleri hakkındaki talimatnamede” yazılır. Bu talimata merbut bir tabloda bu vaziyetler resimlerle gösterilmiştir.

Madde 131-  Yük vagonlarının fren echizelerinin enval bunların köşelerindeki beyaz işaretlerden görülebilir.

Bu işaretler:

a- Beyaz müstakil şeklindeki işareti vagon yalnız bir anan borusu ile techiz edilidir. Bu şekil kırmızı renkte ise ve diğer işaretlerin üstünde ise vagonda imdat musluğu vardır.

 

 

 

 

b-  İki mustakil işaret: vagonun beynelminel seyri sefere musait olduğunu gösterir.

 

 

 

 

 

 

 

c-  Üç müstakil işaret: vagonun beynelminel seyri sefere müsait olamadığını gösterir

 

 

 

 

 

 

 

Mesela :

Eski sistem westinghouse eşya tipi frenlerle mücehhez vagonlar.

 

 

 

d- Alt dıl’ı mail şibimünharif şeklinde beyaz işaret: Vagonun ana borusu kapanmağa elverişli” ve yük katarlarında mahdut miktarda kullanılabilir. Bir yolcu tipi frenle techiz edili olduğunu gösterir. Bu tip frenler: Seri tesirli ve G-P mübeddilesine malik olmayan tek hücreli Knorr ve westinehouse frenleri.

 

 

 

 

e- Bir beyaz müstatil şeklinde ve altında alt dıl’ı mail şibimünharif şeklinde yine beyaz iki işaret: Vagonun beynelminel seyri sefere ve aynı zamanda yolcu mübeddilesine malik bir yük frenine malik olduğunu gösterir.

Meselâ:

Yolcu trenlerine mahsus kunze-knorr freni

»         »            »  Hildebrand-knorr freni

G-P mübeddilesine malik Westinghouse yük »

G-P       »                           »      Bozie freni

G-P        »             »      Drolashamer  freni

 

 

 

f- İki beyaz müstatil ve bir şibimünhariften mürekkep 3 işaret: Vagonun beynelminel seyri sefere gayri müsait ve yolcu mübeddilesine malik bir yük frenine malik olduğunu gösterir.

 

 

Mesela :

G-P mübeddilesine malik westinshouse frenleri

G-P          »              »     Knorr frenleri

Madde 132- Hamule kolları vagonun umumî sıkletine (Hamule+ Dara) göre ayar edilmelidir. Hamule kolu bu umumî sıklet hamule kolu plakasının altındaki rakamdan küçükse «Boş» üzerine alınır. Umumî sıklet plakanın altındaki rakama müsavi veya bu rakamdan büyükse hamule kolu “Dolu” üzerine alınır.

Madde 133- Vagonlar yekdiğerine bağlanırken katarların terkibi, hamulesi, sürat ve frenleri hakkındaki talimatnamenin 11’inci faslına göre hareket edilir.

Madde 134- Trenlerin azamî dingil, adetleri, kullanılacak fren miktarı ve frenle techizi için “katarların terkibi, hamulesi, sürat ve frenleri hakkındaki talimatname” muteberdir.

Madde 135- Treni çekecek olan lokomotif istasyon müstahdemini veya manevracılar tarafından bağlanır. Bunlardan birinin bulunmadığı istasyonlarda bu iş ateşçi tarafından yapılır.

Lokomotif trene bağlanmadan evvel bunun veya tenderinin ana borusu kapama musluğu açılarak hortumda birikmiş toz, su ve saire gibi pislikler atılır.

B– Manevra Hizmetleri

               Madde 136- Manevra yapılırken trenin evvelce hava frenine bağlı arka kısmı bırakılarak bu kısmı çekildiği zaman bırakılan kısım frenlenmelidir. Bu sırada bu kısmın sobalarının sıkıp sıkılmadığı yoklanmalıdır.

Madde 137- Muzzayyak hava ile frenlenmiş bir vagon itilerek veya hava frenine malik olmayan bir makine ile hareket ettirilecekse bu vagonun freni hareketten evvel  tahliye pürjörü vasıtası ile gevşetilir.

Madde 138-  Manevralarda muzayyak hava frenleri mümkün oldukça kullanılmalıdır.

 

II- Nöbetçi hareket memurunun vazifesi

Madde 139- Hareket memuru katar fren tecrübesinin yapıldığını kontrol eder ve fren tecrübesi yapılması mecburi olan ahvalde trene hareket emrini ancak şef trenden “frenler muntazamdır” haberini aldıktan sonra verebilir.

Madde 140- Hareket memuru kullanılmayan fren hortumlarının askılarına asılmış olmalarına nezaret eder.

FASIL – 12

Depoların Vazaifi

               Madde 141- Depo Müdürleri kendilerini ait olan kısımlardaki fren işlerini kontrol etmek vazifesi ile mükelleftirler. Depo Müdürleri fren işleri ile alâkadar personele kendilerine lüzumu olan malûmatı vermek ve bunların bu husustaki talimatı bilerek ve doğru olarak tatbik etmelerine yardım ve bunları kontrol,

Madde 142- Kendi mıntıklarında yapılan yolcu ve yük vagonları yoklamalarının zamanında yapılmasına nezaret,

Madde 143- Lokomotiflerin, otoray ve furgonlarla nizamen lokomo-tifin arkasında giden vagonların fren echizesinin sudan tahliye edilmesini kontrol ve lokomotiflerde bilhassa ana haznesi, yardımcı hazne tevazün hazneleri triplvalflar ve su çantalarının tahliye edilmesini takip,

(Ayni kaide otoraylar için de muteberdir.)

Madde 144- Fren techizesinin ve sabit fren tecrübe tesisatının manometrelerini zaman zaman bir tecrübe manometresi ile muayene,

Madde 145- Muntazam bir işletme ve fren bakımı temini için icap eden yedek parça ve malzemenin hazır ve sitok halinde depo mağazasında bulunmasını ve bunların iyi muhafazasını temin,

Madde 146- Personel tarafından depolarda tripvalf, tacil valfı, tahliye pürjörü gibi parçaların açılıp üzerlerinde işlenmesine mani olmak ve bunların tam techizata malik atölyelerde yapılmasını temin,

Kösele conta, kösele manşet ve sair yedekleri depoda yaptırmayıp stoklardan tedarik,

Madde 147- Yük katarlarının fren yoklama iş planları istasyon şefleri ile müştereken tanzim edilerek bu planlara riayet edilmesini temin ve tatbikine nezaret etmekle mükelleftirler.

Madde  148-  Fren işlerini alâkadar eden bir âmilden mütevellit olan veya olduğu tahmin edilen her hangi bir kaza vukkuunda kazayı tevlit eden fren echizesinin ileride tetkikini mümkün kılmak üzere saklayarak keyfiyetten cer Dairesine bilgi vermelidirler. Hakikaten veya tahminen fren işlerindeki bir arızadan mütevellit büyük kazalardan Umum Müdürlük haberdar edilir.

Madde 149- Fren işlerinden mütevellit ve sık sık tekerrür eden arızaların esbap ve âmillerinin araştırılabilmesi için Cer reisliğine bildirilmesi lâzımdır.

Madde 150- Depo müdürleri zaman zaman kendi mıntıkalarına ait yolcu vagonlarındaki imdat tertibatının muntazam bir halde olup olmadıklarını ve furgonlardaki yedek fren hortumlarının iyi vaziyette bulunup bulunmadıklarını ve bunları her 3 ayda bir kere 5 atmosferlik tazyikle muayene etmekle mükelleftirler.

Aynı suretle furgon manometreleri her 3 ayda bir tecrübe manometresi ile muayene edilerek bu muayeneler hakkında vagon No’larını ve muayene tarihlerini muhtevi bir defter tutulmalıdır.

Comments are closed.